Op zondagochtend, precies na het ANP-nieuws van tien uur, gebeurde er in de jaren zeventig en beginjaren tachtig iets waar duizenden luisteraars in Twente op zaten te wachten. Vanuit een woonhuis in Oldenzaal klonk een herkenbare tune door de ether: ‘Radio Texas is er weer, elke zondagmorgen…’. Daarmee begon twee uur radio, die voor velen een vast onderdeel van het weekend was geworden.
Radio Texas was een van de vele geheime zenders die Twente rijk was en groeide uit tot een begrip in de regio. Het station stond bekend om zijn Nederlandstalige verzoekplaten, persoonlijke boodschappen en sterke band met de luisteraars. In een tijd zonder internet, mobiele telefoons of streamingdiensten vormde de zender een uniek communicatiemiddel voor luisteraars aan beide zijden van de grens.
De centrale figuur achter Radio Texas was Gerard olde Kalter uit Zuid-Berghuizen. Hij organiseerde de uitzendingen en gaf zijn stem aan Radio Texas. Gerard werd ondersteund door technisch onderlegde vrienden. Een van hen bouwde en onderhield de apparatuur en de anderen hielpen met het programma. Zijn neefje Ton Ensink uit dezelfde wijk was geïnteresseerd in radio en deed al snel volop mee.
Twente als bakermat van de etherpiraten
Om het succes van Radio Texas te begrijpen, is enige historische context noodzakelijk. Twente kende namelijk al vanaf de jaren zestig een bloeiende cultuur van geheime radiozenders. De streek ontwikkelde zich tot een van de belangrijkste piratengebieden van Nederland. Vooral op het platteland ontstond een netwerk van enthousiaste radiomakers, die buiten het officiële omroepbestel om uitzendingen verzorgden.
Daar waren verschillende redenen voor. Het Nederlandse radiolandschap was destijds sterk gereguleerd en bood relatief weinig ruimte voor Nederlandstalige volksmuziek. Veel luisteraars voelden zich onvoldoende bediend door de publieke omroepen. Geheime zenders sprongen in dat gat. Zij draaiden de muziek waar hun publiek om vroeg en boden bovendien iets wat landelijke stations nauwelijks konden leveren: persoonlijke aandacht.
Verzoekplaten vormden het hart van de uitzendingen. Luisteraars stuurden brieven naar hun favoriete piraat met verzoeken voor verjaardagen, bruiloften, jubilea en andere bijzondere gebeurtenissen. Daardoor ontstond een sterke sociale functie. De zender was niet alleen een muziekstation, maar ook een regionaal prikbord. De brieven voor Radio Texas gingen naar een veilig adres in De Thij. Ria, echtgenote van Gerard, haalde ze daar elke week op. Zij was de secretaresse van het station.
Een begrip in Oldenzaal en ver daarbuiten
Radio Texas wist precies de zojuist genoemde formule te benutten. Het station verwierf grote bekendheid in Oldenzaal en de wijde omgeving. Officieel sprak men zelfs van ‘Radio Texas Internationaal’, omdat de uitzendingen ook in delen van Duitsland goed waren te ontvangen.
Elke zondagmorgen tussen 10.00 en 12.00 uur luisterden mensen naar de verzoekprogramma’s. Uit de grote hoeveelheid binnenkomende post bleek hoe populair het station was. Vrijwel iedereen in de regio had wel eens van Radio Texas gehoord.
De kracht van de uitzendingen zat in hun eenvoud. De luisteraars bepaalden grotendeels de inhoud. Hun favoriete platen werden gedraaid en hun namen genoemd. Juist die persoonlijke benadering maakte de zender bijzonder.
Radio maken was in die tijd een kostbare hobby. Alle muziek stond op lp’s en singles. Voor elke uitzending moesten platen worden aangeschaft, geselecteerd en klaargezet. Daarnaast vergde de technische installatie veel tijd en geld.
Omdat een inval van de Radio Controle Dienst (RCD) altijd dreigde, werden de uitzendingen meestal vooraf opgenomen. Dat gebeurde enkele dagen voor de uitzending op de vrijdagavond. Op zondag hoefde vervolgens alleen nog de opname te worden gestart.
Uitzenden vanaf de Schapendijk
In het ouderlijk huis van Gerard aan de Schapendijk in Oldenzaal stond op de eerste verdieping de zender opgesteld in een houten kast. Via een grote FM-antenne op het dak werd het signaal uitgezonden. Volgens betrokkenen leverde de zender ongeveer 150 watt vermogen, al werd dat in de loop der jaren steeds verder opgevoerd. De apparatuur ontwikkelde daarbij zoveel energie dat eenvoudige spanningszoekers soms begonnen op te lichten wanneer ze in de buurt van de zender werden gehouden.
Beneden in de woonkamer stond een eenvoudig mengpaneel. Via een gewone FM-radio werd eerst het ANP-nieuws doorgestuurd naar de zender. Zodra het nieuws was afgelopen, startte de bandrecorder en begon de uitzending. Precies om twaalf uur ging de zender weer uit. En dan was het voor de trouwe luisteraars wachten tot de volgende zondag.
Altijd op de uitkijk
Het uitzenden van een geheime zender bracht spanning met zich mee. De Radio Controle Dienst beschikte over peilwagens en gespecialiseerde meetapparatuur om illegale uitzendingen op te sporen. Wanneer een zender werd ontdekt, volgde vaak inbeslagname van apparatuur en soms ook een boete. Daarom werd tijdens elke uitzending scherp gelet op verdachte voertuigen of onbekende bezoekers in de straat. Zodra er gevaar dreigde, kon de zender onmiddellijk worden uitgeschakeld. Ria olde Kalter, zij zong overigens de bekende tune van het radiostation in, lag in hun latere woning helemaal achterin De Thij op haar buik over het aanrecht om de straat af te speuren of er geen onraad dreigde.
Ook eerdere uitzendlocaties waren niet altijd veilig. Radio Texas zond op het laatst rond 1981 enkele maanden uit vanuit het kippenhok van de familie Ter Grote hoog bovenop Boerskotten. Hoewel wachtposten waren uitgezet op de weg en onderaan de spoorlijn kwam er toch een legertje aan politie door het bos en werden Gerard en zijn makkers gepakt. De zender was door een raampje gesmeten. Maar een politieman die daar stond klauterde ermee tegen het talud op. Gerard raakte zijn zender kwijt en kreeg een boete van enkele honderden guldens.
Meer dan een radiostation
Zoals veel succesvolle piraten bouwde Radio Texas ook activiteiten op buiten de ether. De zender beschikte over een eigen drive-in show waarmee muziek werd verzorgd op feesten, partijen en evenementen. Een bekend voorbeeld daarvan was de deelname aan de Boeskool is Lös in 1981. Daar verzorgden Gerard olde Kalter en Ton Ensink muziek voor het publiek in het centrum van Oldenzaal. De drive-in vormde een logisch verlengstuk van het radiowerk en maakte de band met het publiek nog sterker.
Het einde van Radio Texas
Uiteindelijk kwam er een moment waarop Gerard olde Kalter besloot dat hij geen volgende confrontatie met de autoriteiten wilde. En dus stopte Radio Texas definitief met uitzenden. Daarmee verdween een bekende naam uit de Twentse ether. Toch betekende het niet het einde van Gerards radiocarrière. Via de Radio Ziekenomroep Oldenzaal (RZO) presenteerde hij nog jarenlang het programma Piraat Op De Draad, waarin de liefde voor de piratenmuziek bleef voortleven, maar nu binnen de wettelijke mogelijkheden.
Gerard olde Kalter overleed in februari 2016 op 69-jarige leeftijd. Zijn naam blijft echter verbonden aan een periode waarin de Twentse ether werd bevolkt door tientallen geheime zenders en waarin radio vooral draaide om betrokkenheid, gemeenschap en passie. De piratencultuur maakt nog altijd deel uit van het immateriële erfgoed van Twente.
